Loopbaancoaching?!
(Artikel in dagblad Trouw, titel is aangepast)

Wie carrièreadvies nodig heeft, kan bij een loopbaancoach terecht. Ze doen het allemaal anders. Het eerste gesprek is meestal gratis. Vraag daarom altijd eerst om een gratis oriëntatiegesprek.Belangrijk is dat het klikt. Maar wat doet zo iemand eigenlijk, en hoe kies je een goeie uit? „Iedereen kan een bord in de tuin zetten met ‘loopbaancoach’."

Profvoetballer, dat lijkt hem een mooi beroep. Of strafpleiter. „Ik ben een groot fan van advocaat Spong; gewéldig hoe die man dat doet.” Henry (52), werkloos, zit aan de keukentafel bij Sonja List (44), zijn loopbaanbegeleider. „Acteur lijkt me ook wel wat, of skileraar. Of manager van een band.” Op het fleurige tafelkleed ligt Henry’s ’wenslijst’. Hij kreeg van List de opdracht tien beroepen te bedenken die hem écht leuk lijken – zonder zich zorgen te maken of de beroepen voor hem wel haalbaar zijn.
Henry volgt een reïntegratietraject bij Sonja List Loopbaanbegeleiding en Coaching. Tien jaar lang was hij verzekeringsadviseur, maar nu is hij al ruim een half jaar werkloos. Henry en zijn werkgever zijn ’als goede vrienden uit elkaar gegaan’. „Ik haalde mijn targets niet meer, en zij hebben dat heel netjes afgehandeld.” Naar zijn oude vak wil hij nooit meer terug. „Dat wereldje paste eigenlijk totaal niet bij mij. Je gaat naar een klant en verkoopt hem een contract, of niet. Er is weinig collegialiteit, het is egoïstisch en geldgericht.” Daarom helpt List Henry nu te ontdekken wat wél bij hem past, en wat zijn talenten en mogelijkheden zijn.

Loopbaancoaches begeleiden de reïntegratie van werklozen, ze adviseren reorganiserende bedrijven, ze begeleiden mensen met en na een burn-out, ze helpen werkenden die niet meer zo gelukkig zijn met hun baan. Ook mensen met een ’dertigersdilemma’ of midlifecrisis, die niet meer weten wat ze überhaupt willen in het leven, kunnen bij de loopbaancoaches terecht. Bovendien geven loopbaancoaches adviezen over solliciteren, netwerken, omgaan met collega’s en problemen op de werkvloer.
De vereniging voor loopbaanprofessionals Noloc schat dat er in Nederland tussen de 10.000 en 20.000 loopbaanadviseurs zijn. Ruim 2200 coaches, onder wie Sonja List, zijn bij Noloc aangesloten. Meer dan zestig procent daarvan is zelfstandig ondernemer. „Het aantal loopbaancoaches groeit nog steeds enorm”, zegt Perry Filippini, voorzitter van Noloc. „Het is een vrij beroep, iedereen kan een bord in de tuin zetten met ’loopbaancoach’. Er bestaat een reeks opleidingen tot loopbaanbegeleider, maar verplicht is die scholing niet. Het is helaas nog heel moeilijk het kaf van het koren te scheiden.”

Hoe kies je een goede uit dat enorme aanbod? Henry had nog nooit van loopbaanbegeleiders gehoord. „Omdat ik een werkloosheidsuitkering nodig had, kwam ik bij het UWV terecht. Daar zeiden ze dat ik een loopbaancoach moest nemen. Ik ben gaan zoeken – er bleken honderden van die coaches te bestaan. Ik heb er drie uitgekozen die bij mij in de buurt zaten en die me wel aardig leken. Met alle drie heb ik een kennismakingsgesprek gehouden. De eerste, een wat oudere dame, stelde nét wat te persoonlijke vragen, dat stond me niet aan. De tweede, een jonge knaap, keek naar m’n cv en begon meteen over opleidingen en cursussen. Dat beviel me ook niet. De derde was Sonja. Het klikte meteen.”

De ’klikfactor’ is heel belangrijk, zegt Filippini. „De cliënt moet zich vrij kunnen voelen om persoonlijke zaken op tafel te leggen. De beste manier om daar achter te komen, is via een oriëntatiegesprek. Het is een ongeschreven regel dat dit gesprek gratis is.” Filippini raadt de klant aan het oriëntatiegesprek te gebruiken om zoveel mogelijk over de loopbaancoach te weten te komen: wat voor werkervaring en opleiding heeft de coach, wat is de werkwijze, wat verwacht de coach te bereiken?
Bovendien kan het lidmaatschap van Noloc een criterium zijn bij de selectie. „Wie zich heeft aangesloten bij Noloc belooft de gedragscode na te leven”, zegt Filippini. Daar staat bijvoorbeeld in dat je als loopbaancoach verplicht bent achtergrondinformatie te geven over wie je bent en hoe je cv eruitziet.
Slechts een enkele loopbaancoach is werkelijk gecertificeerd. Het Career Management Instituut (CMI) certificeert sinds 1992 loopbaanadviseurs. Op dit moment hebben ongeveer 300 loopbaanadviseurs een certificaat, meldt het CMI. „Dat is weinig. De eisen zijn streng”, zegt Annelies LeFevre, medewerkster van het CMI. Zo moet een loopbaancoach minimaal op hbo-niveau geschoold zijn, op z’n minst drie jaar het vak hebben beoefend en minimaal zeven jaar werkervaring hebben in een aanverwant vak.

Aan de keukentafel interviewt Sonja List haar cliënt Henry over zijn wensberoepen. „Oké, Henry, beeld je in: jij bent nu acteur. Hoe ziet je dag eruit? Wat vind je belangrijk in dit werk? Gaat het je gemakkelijk af, die tekst uit je hoofd te leren? Werk je vooral samen of doe je veel alleen?” Na de interviews geeft ze Henry acht A4’tjes met steekwoorden. „Kijk, deze woorden heb ik uit jouw antwoorden gehaald. Creativiteit, muziek, vertrouwen, uitslapen, enzovoorts. Als huiswerk moet je dertig steekwoorden uit deze lijst kiezen die je belangrijk vindt. Dat zijn de ingrediënten van je volgende beroep. Daarna schrijf je drie beroepen op die in je opkomen.”

Er zijn geen richtlijnen over welke werkwijzen wenselijk of effectief zijn, zegt Noloc-voorzitter Filippini. Er zijn loopbaanbegeleiders die danstherapie doen of zangmethoden gebruiken. Sommigen doen psychologische testen, anderen spelen rollenspellen. „Wij hebben daar geen oordeel over.”, zegt Filippini. „Als beroepsvereniging zijn wij hoe dan ook van mening dat iedere adviseur meerdere werkwijzen in huis moet hebben. Het moet niet alléén dansen zijn.”
De ’wensberoepenmethode’ geeft Henry de mogelijkheid zich heel breed te oriënteren, legt List uit. „Pas later ga ik het met hem hebben over solliciteren en opleidingen.” Henry heeft nog een jaar te gaan. Het UWV betaalt. Henry: „Ik heb altijd gewerkt omdat er brood op de plank moest. Dat was mijn belangrijkste motivatie. Nu zie ik dat het ook anders kan. Ik kan me best voorstellen dat ik manager van een band word. Of nee, misschien word ik óók wel loopbaancoach.”

Wat kost het?
Nederland telt duizenden loopbaancoaches en er komen er steeds meer. Ze verschillen enorm in kwaliteit. Hoe vind je er een die bij je past?
De tarieven van de loopbaan-coaches lopen uiteen van 75 tot meer dan 150 euro per uur, afhankelijk van ervaring en opleidingsniveau. De totale kosten hangen af van het soort traject. Perry Filippini van beroepsvereniging Noloc: „Een loopbaanoriëntatie bestaat vaak maar uit een paar gesprekken. Dan ben je voor minder dan 1000 euro klaar. Complete outplacementtrajecten duren maanden, en kunnen zo oplopen tot 10.000 euro of meer.” Mensen die outplacement doen, hebben meestal nog een baan, maar raken deze op korte termijn kwijt, bijvoorbeeld door een reorganisatie. De loopbaancoach begeleidt de werknemer dan naar een nieuwe baan. Bijna altijd betaalt de werkgever dit soort trajecten. Voor werklozen worden de trajecten vaak door het UWV betaald. Privépersonen kunnen de kosten van de loopbaancoach aftrekken van de belasting.

© Trouw 2009, op dit artikel rust copyright.